English German

Ksawery Scharwenka

Wszystkie informacje biograficzne i dokumenty nie zastrzegają sobie kompletności. Wszelkie informacje uzupełniające prosimy przekazywać Fundacji Scharwenka pod adresem internetowym (info@scharwenka-stiftung.de).
Apel dla niesłusznie zapomnianego artysty.

Zaraz po jego śmierci, w grudniu 1924 roku, publiczne wspomnienie i uznanie jego twórczości wypadają zaskakująco skromnie. Tylko dr Hugo Leichtentritt (1874 – 1951) od roku 1901 nauczyciel kompozycji, etyki i historii muzyki, znalazł odpowiednie słowa uznania gdy pisał: „ Od samej młodości aż do podeszłego wieku był Ksawery Scharwenka ściśle związany z konserwatorium. Wzrost prestiżu i sławy na całym świecie zawdzięcza ono w dużym stopniu jego sławie jako artysta i nauczyciel. Ponadto, nawet po opuszczeniu szkoły, brał on czynny udział w jej życiu i we wszystkim co jej dotyczyło. Jego znaczenie dla sztuki, jego wysoka ranga jako pianista i kompozytor, przejdą do historii muzyki. W tym miejscu pragnę szczególnie podkreślić jego zaangażowanie jako nauczyciel, zawód ten wykonywał on z niestrudzonym zapałem i pasją. Jego osobowość cechowały nieporównywalne doświadczenie połączone z imponującą wiedzą teoretyczną i praktyczną, do tego wielki talent nauczania i wspaniały, godny charakter. Pamięć o nim będzie żyć nadal, w nauce którą z taką pasją przekazał młodszym pokoleniom, tysiącom studentów z różnych krajów. Pamięć o jego pracy, jego przyjaźni, będzie dla naszej instytucji święta.“

Na jego nagrobku, na starym cmentarzu parafii św. Mateusza w berlińskiej dzielnicy Schöneberg, tutaj gdzie spoczywa także jego teściowa Zofia Gousseff, z domu hrabina Nymander (1825-1905), czytamy: „ Swojemu mistrzowi, kompozytorowi i pianiście jego przyjaciele i uczniowie”. Obok naturalnej wielkości figura mężczyzny z pochyloną głową, zamkniętymi oczyma, ze złożonymi rękoma trzymającymi wyimaginowany instrument strunowy. W stosunku do jego światowej sławy i popularności jako wirtuoz, kompozytor i pedagog za życia, po jego śmierci pomięć o nim niespodziewanie szybko wyblakła, podobnie jak pomięć o jego bracie Filipie Scharwenka (1847-1917). Niesłusznie zostali zapomnieni, dzieląc los wielu innych mistrzów tej epoki, epoki nazwanej wilhelmiańską, trwającej do momentu abdykcji cesarza Wilhelma w roku 1819 i jego wymuszonej ucieczki do Holandii.

Spośród wielu sławnych i popularnych artystów tego czasu, wspomnijmy kilka ich przedstawicieli, którzy za życia cieszyli się legendarną sławą. Ich prace i dzieła sztuki zna tylko mała garstka specjalistów w tej dziedzinie, rzadko można znaleść o nich wzmiankę w leksykonie lub encyklopedii.

W tym miejscu należałoby przypomnieć słynnego na całym świecie polskiego pianistę i kompozytora Ignacego Paderewskiego (1860-1941). Jednego z największych pianistów wirtuozów swojego czasu. Maurycy Moszkowski, kolega Scharwenki z okresu studenckiego, który podobnie jak Teodor Kullak (1818-1882) swoje wykształcenie jako pianista otrzymał w Berlinie. Byli oni znani we wszystkich stolicach na całym świecie jako sławni kompozytorzy i pianiści. Należałoby wymienić również Franciszka Liszta (1811-1886) słynacego ze swych koncertów na dwa fortepiany. Maurycy Rosenthal (1862-1946) sławny na całym świecie pianista, uczeń Liszta, wielbiciel talentu Scharwenki, interpretator jego utworów i kompozytor. Emil von Sauer (1862-1942) również uczeń Liszta, popularny w całej muzycznej Europie i Ameryce jako wirtuoz, kompozytor i pedagog. Bernhard Stavenhagen (1862-1914) uczeń Liszta, pianista, kapelmistrz w Weimarze i Monachium, znany i doceniany w swoim czasie, pozostawił duży dorobek jako kompozytor. Pod jego kierownictwem przedstawiono w Weimarze (1896) jedyną operę Scharwenki „Mataswintha”.

Długa jest lista znanych osobowości z czasów Scharwenki, tych których nazwiska i dzieła już dawno zostały zapomniane.

Istnieje wiele powodów, że niezliczone dzieła tego pokolenia artystów zapomniano. W przypadku wielu kompozycji ich twórca i interpretator byli identyczni, tz. kompzytorzy byli swoimi własnymi interpretatorami. Praktykę tą, rozpoczętą przez Amadeusza Mocarta (1756-1791) w 18 wieku, zakończończył w wieku 20 Sergiej Rachmaninow (1873-1943). Ponadto, wielu dziełom drugiej połowy 19 wieku brakowało inspiracji i oryginalnej kreatywności aby wyjść z cienia wielkich wzorców jakimi byli Feliks Mendelssohn Bartholdy (1809-1847), F. Chopin (1810-1849), R. Schumann (1810-1856), F. Liszt (1811-1886) i J. Brahms (1833-1897).

Utwory solowe i kameralne , symfonie, opery należą niewątpliwie do bezczasowych kompozycji które pojawiły się w tym okresie. Ich tematyka wypełniona rycerskimi przygodami, magią, baśniami a nawet izoteryką, odpowiadała gustom słuchaczy tej epoki. Muzycznie cechują się wielkim patosem i imitacyjną jakością, modną w tamtym czasie. W dzisiejszch czasach zdają się nam nie specjalnie interesujące i nie budzą potrzeby ich ponownego odkrycie.

Solowe utwory instrumentalne, wiele solowych i chóralnych utworów wokalnych pozostają, często słusznie, w muzycznych archiwach i nie wzbudzają potrzeby ich ożywienia. Do tego należy wymienić niemożliwą do oszacowania liczbę utworów na fortepian. Był to najmodniejszy instrument 19 wieku i znajdował się, jak pisał socjolog Maks Weber: „niemalże w każdym mieszczańskim domu”. W Wiedeńskiej Gazecie Muzycznej z roku 1900 czytamy: „ Każdy gra na fortepianie, każdy uczy się gry na fortepianie“. Istniał więc ogromny popyt i rynek zbytu na muzykę fortepianową, dla różnych potrzeb i umiejętności, popyt na utwory liryczne i poetyckie, na sonaty i fantazje, idylliczne i wirtuozowskie w opracowaniu i transkrypcji. Tutaj czuli sie nauczyciele muzyki, organiści i kapelmistrzowie szczególnie powołani, aby te potrzeby rynku zaspokoić. Komponowano na każdą potrzebę i na każdy gust, dla dyletanckich pianistów, dla uczniów, widzów klasy średniej, dla arystokratycznych salonów muzycznych , dla salonów mieszczańskich gdzie, w coraz liczniejszych przypadkach, fortepian należał do umeblowania. Przemysł rozwija się w tymkierunku bardzo szybko, w międzyczasie instrumenty klawiszowe produkowane są na taśmach montażowych W roku 1900 istnieją w Berlinie, na ulicy Reichenberger Strasse i na Köpenicker Strasse, takie firmy jak Bechstein, Ferdinand Manthey i Alojsy Becker, zaspakajają one ogromne zapotrzebowanie na te instrumenty nie tylko w Berlinie, także na całym świecie, poza tym, są one coraz lepszej jakości technicznej i dziwiękowej.

Spoglądając z odstępu czasowego można zauważyć, że wiele utworów komponowanych w drugiej połowie 19 wieku „na potrzeby domowe” nabiera z czasem salonowego charakteru. Ze spuścizny tej można dzisiaj bez poczucia winy zrezygnować, a utwory te zostały słusznie zapomniane. Niemniej jednak z licznej rzeszy artystów i kompozytorów drugiej połowy 19 wieku, wyróżnia się wiele osobowości które pozostając wiernymi tradycyjnej strukturze kompozycji, rozwijają mimo to swój własny charakter muzyczny, inspirowany tradycyjnymi formami, harmonią i rytmem. W tym zamierzonym połączeniu powstają oryginalne i pomysłowe prace wymagające wirtuozowskiego mistrzostwa i romantycznej postawy. Z historycznego punktu widzenia mogłyby one wzbogacić nasz obecny repertuar muzyczny.

Proces głębokich przemian społecznych jakie miały miejsce w 20 wieku, określa także dziś nasz stosunek do histori, kultury i tradycji. Zmiany estetyczne odbiegające od patetycznych i romantycznych postaw, podobają się coraz bardziej młodej generacji pierwszej połowy 20 wieku. Pokolenie to szuka orientacji w starszej histori muzyki klasycznej, próbując w ten sposów uwolnic się od wpływów romantycznych i znaleźć nowe wzorce. Slogan „uwolnić się od romantyki“ był nowym celem w szukaniu wartości obiektywnych. Rewolucyjne zmiany stylistyczne i antyromantyczne pozycjonowanie estetyczne, odzwierciedlające upadek świata burżuazyjno-romantycznego, nie były mile widziane. W tym gąszczu reorientacji i antyromantycznego pozycjonowania estetycznego, wielu artystów i ich dzieła zostało zepchniętych na margines historii muzyki. Ich repertuar cieszył się coraz mniejszym uznaniem, aż wreszcie został zapomniany.Szczególną uwagę zwracają artyści którzy czuli się zobowiązani duchowi romantyzmu i nie wykazywali zainteresowania ekspresionizmem, jego wzrostem i upadkiem. Niewątpliwie tutaj możemy dopatrywać się przyczyn, dlaczego znaczące dzieła i ich twórcy drugiej połowy 19 wieku, w wieku 20 ulegli zapomnieniu. Pytaniem jest co możemy mówić i pisać o Scharwence dzisiaj, ponad 80 lat po jego śmierci?

W artystycznej osobowości Scharwenki sumują się talent i umiejętności które wyróżniają go od przeciętnego poziomu jego czasów i nadają mu szczególny profil. Pianista, wirtuoz światowej sławy „absolutnie doskonały pianista“ (E. Hanslick). Kompozytor światowej sławy. Uznanie podkreślone przez jego Polskie Tańce op. 3, jako pedagoga o światowej renomie, pianisty z przedsiębiorczo – organizacyjnym talentem, założyciel dwóch ośrodków szkolenia muzycznego w Berlinie i Nowym Jorku, dyrygent i działacz polityczny, przewodniczacy licznych organizacji kulturalnych i senator Akademi Sztuk Pięknych w Berlinie.

Ten ogromny zakres zadań i obowiązków wymagał od niego solidnego zdrowia zarówno fizycznego jak i psychicznego. Aby to osiągnąć potrzebne jest odpowiednie gospodarowanie czasem, tak aby także pozostał czas dla rodziny i przyjaciół. Należy wspomnieć, że do tego dochodzą koncerty we wszystkich krajach europejskich a także w Stanach Zjednoczonych.

Jako reporter muzyczny dla brytyjskich gazet, kilka lat pisywał o życiu koncertowo – artystycznym w Berlinie, nie mówiąc o jego działalności wydawniczej dzieł fortepianowych Schumanna i Chopina.

Na jego zdjęciach, które posiadamy, w szczególności na znanej reprodukci obrazu z jego córką Lucie, przedstawiającym go jako senatora Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie, z Krzyżem Komandorskim Królestwa Rumuńskiego, można wniskować, że nie był to artysta tylko wysoki dostojnik i urzędnik.

Jego imponujące wąsy, jego postawa są godnymi wielkiej osobowości.

Jeden z organizatorów koncertów mistrzów tamtych czasów, w Słupsku 1892, wspomina w następujący sposów jego spotkanie z Ksawerym Scharwenką: „nagle ktoś zapukał do drzwi, w rytmie daktylicznym i na moje „wejść” pojawiła się w drzwiach ciemna postać okryta futerem, nie był to kto inny jak sam Ksawier Scharwenka... wyobraź sobie obraz postaci profesora Scharwenki, który z posępnym, poważnym i eleganckim wyrazem twarzy na nas spogląda, utulony w futro, a do tego jego ciemna polska osobowość. Spoglądajac na taką osobę można nabrać porządnego strachu. W rzeczywistości jednak jest zupełnie inaczej. Człowiek ten jest pełen chumoru, śmieje się bez ustanku i nigdy nie brakuje mu dobrego dowcipu. Rzadko miałem okazję poznać tak bogatego duchowo człowieka jak profesor Scharwenka. Osobowość ta tryska po prostu poczuciem humoru. To prawda, żarty Scharwenki są naprawde dobre, oryginalne i zarażające humorem”.

Natomiast inna osoba uwczesnych czasów, Filip Hale, pisze: „Scharwenka był przystojnym mężczyzną o dostojnej postawie, który sprawia wrażenie że swoje lekcje prowadzi w pełnym umundurowaniu“ (Filip Hale w Bostonie Herald). Reputacja Scharwenki jako pianisty wirtuoza była bezsporna i niekwestionowana. Wiele lat należał on do najwyższej klasy pianistów, którzy koncertowali w Europie i Ameryce, nie tylko jako soliści ale także z najsłynniejszymi światowymi orkiestrami i ich dyrygentami.

„Publiczność fascynowała jego wspaniała wirtuozeria, jego muzyka pełna blasku i ognia. Jego wygląd zewnętrzny i osobowość czyniły go nieodparcie ujmującym. Kawaler do stóp do głów, wzór męskiej, słowiańskiej urody, łamał z łatwością serca, oczarowywał radością, życzliwością, szlachetnością natury“. W taki sposób opisywał jego występy w sali koncertowej i na innych imprezach towarzyskich Hugo Leichtentritt.

Do Scharwenki repertuaru należały nie tylko jego cztery koncerty fortepianowe ale także koncerty Schumanna, Chopina, Liszta. Ale przede wszystkim preferował on V Koncert fortepianowy Beethovena es-dur op. 73, jego sonatę „Apassionata” op. 57, Liszta etiudę nr 9, „Ricordanza”, z operetek Rossiniego overturę „Tell”, Chopina etiudę op. 25 nr 11 a-mol, poloneza op. 22, scherzo op. 31 b-mol i op. 53 e-dur, fantazję op.49 f-mol i Schumanna „Karnawał”. W jego własnym, ogromnym repertuarze znajdujemy dzieła solowe takie jak op. 5 „Dwie nowele na fortepian”(des-dur i f-dur), nowele i melodię na fortepian op. 63 i trzy utwory fortepianowe „Serenadę hiszpańską”, „Barkarola” i „Tarantella” op.63.

Jego życie artystyczne przebiegało bez skandali. Jego występy musiały być fascynujące z jego wspaniałymi sukcesami jako pianista i kompozytor. Jego kosmopolityzm dawał mu pewność siebie zarówno na koncertach przed wielkimi mościami, arystokracją jak i klasą średnią. Był pożądanym towarzyszem solistów instrumentalnych i śpiewaków. W zainicjowanych przez niego w roku 1879 koncertach abonamentowych, grywał regularnie ze skrzypkiem Gustawem Holendrem, Emilem Sauretem i wiolonczelistą Heinrich Grünfeld z którym był zaprzyjaźniony do końca życia. Te koncerty „ trzy rocznie w sali Berlinskiej Akademii śpiewu“ były popularne i odbywały się do roku 1930.

Istnieje wiele dokumentów dziwiękowych gry Scharwenki nagranych na fortepianie reprodukcyjnym Welte-Mignon. Świadectwem błyskotliwej gry wirtuoza są, nagrane na CD (Naxos CD 8816), utwory takie jak: Chopinowskie Scherzo b-mol, op. 31, Liszta 11 etiuda „Harmonie de Soir“ (dźwięki wieczorowe) oraz interpretacja popularnego tańca polskiego op. 3 nr 1. Choć tylko we fragmentach, to mimo to dają nam one przedsmak jego pianistyki, jego pełnej ekspresji, poezji i finezji gry na fortepianie.

Według współczesnych opini te reprodukcje nie były do odróżnienia od oryginału. Wielu artystów uwczesnych czasów używało tego wynalazku aby swoją muzykę uwiecznić i udokumentować. Te tradycyjne dokumenty dźwiekowe są wynikiem niezwykłego wydarzenia, odzwierciedlają oryginalne dźwiękowe, artystyczne i techniczne dzieła interpretacji pianistycznej.

Krytyk muzyczny Eduard Hanslick (1825-1904) pisał o wystąpieniu Scharwenki z okazji dwóch wiedeńskich koncertów w następujący sposób: „doskonały pianista, jego oktawy dźwiękowe posiadają moc i delikatne ornamenty, są to cech piękniejsze niż wszystkie inne.”

Inny krytyk natomiast pisze o jego grze: „Scharwenki wirtuozeria jest tylko środkiem do wyższego celu. W jego przypadku idzie wirtuoz w parze z kompozytorem.”

Inni krytycy chwalą go jako artystę dla „doskonałości dźwięków” które są doskonałe i śpiewne, nie ma innego artysty któryby w porównywalnym stopniu odzwierciedlał siłę woli, pasję, fantazję i wyobraźnię.”

Angielska pianistka Bettina Walter we swoich wspomnieniach (1870) pisze o tym jak Liszt godzinami wsłuchiwał się w grę Scharwenki, szczególnie we własne kompozycje tego młodego muzyka. Scharwenka wspomina jego spotkanie z Lisztem w Weimarze „gdzie mnie Liszt delikatnie popchnoł do fortepianu abym mu zagrał jego „Ricordanza” i moje dwa „Polskie tańce”.

W 25. rocznicę berlińskiego konserwatorium, w roku 1906, pisze Hugo Leichtentritt: „Jego osobiste relacje ze znanymi muzykami takimi jak Liszt, Rubinstein, Bülow pozwala mu pozostać w bliskim kontakcie z tym co dzieje się w świecie sztuki. Występował on prawie we wszystkich krajach i nawet studenci z Afryki i Australii przybywają do jego instytucji.”

Jego słynny nauczyciel Teodor Kullak wykształcił wielu sławnych muzyków w celu: „osiągnięcia pięknego, pełnego dźwięku w oparciu o doskonałą technikę, dla stworzenia artystycznego i intelektualnego dzieła sztuki.” Scharwenka praktykował tę metodę, doskonalił ją i przekazywał dalej swoim uczniom. Z jej pomocą zdobył swoja reputację i światową sławę, był pożądanym nauczycielem ogromnej liczby studentów z całego świata.Trzeba było odwagi i pewności siebie aby wpaść na pomysł otwarcia własnego konserwatorium (1881), obok takich sławnych uczelni jak Teodora Kullaka i Juliusza Stern (1820-1883). W konserwatorium Scharwenki pracował także jego brat Filip, jako nauczyciel teorii i kompozycji. Nowa ta instytucja na ulicy Potsdamer Str. 136 posiadała 42 dźwiękoszczelne studia i zatrudniała 62 nauczycieli. Zaraz po jej otwarciu zapisało się do niej 101 studentów. Nowy oddział berlinskiego konserwatorium w Nowym Jorku, otwarty do roku 1899, był znacznie skromniej wyposażony. Z własnego doświadczenia przekazywał dalej „Mistrzostwo gry na fortepianie” i „Metody gry na fortepianie”. Z grona jego studentów wywodzą się tacy pianiści jak: Jose Vianna da Motta, Kurt Schubert i Gustaw Ernest. Również jego uczennica i późniejsza asystentka Martha Siebold zdobyła sławę premierą 4. Koncertu Fortepianowego f-mol w berlinskiej Sali Beethovena dnia 31 października 1908. Dyrygentem przedstawienia był sam Scharwenka. Dzieło i jego interpretacja zostały przyjęte przez krytykę z ogromnym entuzjazmem.

Mniej udanym był jego 3. Koncert Fortepianowy cis-mol op. 80, 10 kwietnia 1908,z akompaniamentem Berlińskiej Filharmonii i pod batutą Ksawerego Scharwenki. Jego uczennica Byrd Jourdan-Cutsinger była wprawdzie oklaskana przez publiczność ale krytyka potraktowała ją niełaskawie. Nowa Gazeta muzyczna pisała:”Młoda pianistka podjęła się zadania któremu nie dorosła. Miała ona w programie koncert fortepianowy Griega a-mol i Scharwenki cis-mol op. 80 wymagające solidnej i błyskotliwej techniki której niestety jeszcze nie posiada. Ponieważ przedstawienie nie pokazało szczególnych walorów muzycznych nie wywołało także zachwytu publiczności.“ W innym czasopiśmie można było przeczytać: „Pianistka Byrd Jourdan-Cutsinger cierpi na szczególne przywiązanie do nierytmiczności. Nawet Orkiestra Filharmoniczna i Ksawery Scharwenka nie mogli temu podołać. Co więcej pani ta gra bardzo błyskotliwie i z wirtyozerią co podoba się publiczności która przymyka w tym przypadu oko na brak rytmu i ciepła.”

Nawet w przypadku znaczących pedagogów nie istnieje recepta na tylko utalentowanych wychowanków. Takie doświadczenie musiał zrobić także Scharwenka jako nauczyciel tak licznej rzeszy studentów. Czasami pomiędzy wolą i możliwościami istnieją granice nie do pokonania. Pomimo to dążyłon do „wprowadzenia innowacji do techniki gry fortepianowej” i „podnoszenia poziomu edukacji w konserwatorium”. Jego społeczne i kulturalne zaangażowanie wyraża się poprzez jego prace i przewodnictwo w licznych organizacjach. Między innymi w celu „wzmocnienia prawnej i ekonomicznej sytuacji artysty we współpracy z agentami organizującymi koncerty”. Jego zasługą było np.: zniesienie „podatku na luksus posiadania instrumentów i na rozrywki”.

Od dłuższego czasu można było obserwować w historii muzyki europejskiej nowe drogi i nowe nazwiska. „Neurotyczny przymus wprowadzenia nowości w muzyce” był przyczyną coraz bardziej zakłóconej relacji z przeszłością, zwłaszcza do późnoromantycznej koncepcji sztuki mieszczańskiej i kapitalistycznej. Już w 1925 roku stwierdził Hugo Leichtentritt że słyszy się bardzo rzadko kompozycje Ksawerego Scharwenki. Przyczyną tego nie jest.

„ niższa wartośc tej muzyki tylko okropna niesprawiedliwość, która poprzez wyniosłe przewartościowanie własnej sztuki muzycznej i jej krytyki, spycha gwałtem wszystko inne na bok, wszystko to co nie broni się poprzez protest i pokazanie zębów”. Gdzie indziej pisze on w roku 1925: „ Jeśli, w późniejszych czasach, wiek 19 doświadczać będzie podobnej beznamiętnej krytyki i analizy jakiej poddaje obecnie wiek 18, być może wówczs znajdzie Ksawery Scharwenka uznanie którego obecnie mu się odmawia“.

Od końca 1960 roku, w Ameryce, później także w Angli wzrosło zainteresowanie europejskimi komponistami i ich dziełami. Szczególnie tymi z drugiej połowy wieku 19, którzy ze względu na rozwuj historyczny i radykalne zmiany na kontynencie europejskim, a szczególnie w krajach niemiecko-języcznych, nie znalazły więcej zainteresowania. Zostały one zepchnięte na pobocze i zapomniane. Nawet w niemiecko-języcznej Encyklopedii Fortepianu, wydanej w roku 2006, nie wspomniano ani braci Scharwenka ani wielu innych kompozytorów pianistów wieku 19. Jak na podręcznik w tym temacie, jest to nie tylko irytujące, ale daje świadectwo niewiedzy i ignorancji autorów.

Powstały na początku w krajach anglosaskich a później rozwijający się dalej ruch „Romantik Revival“, przez jego dynamizm i żywotność, od dawna już osiągnoł ponowny wzrost zainteresowania starą Europą i jej różnorodnością. Znaczący wykonawcy, zespoły, media i ich twórcy, odkryli z rosnącym zainteresowaniem repertuar z okresu który przez historyczny dystans wzbogaca nas o dzieła z „dawno zapomnianej pięknej epoki”. Epoki która wydaje się być tak odległą ale jednocześnie tak bliską.

Aby szeroką publiczność zainteresować dziełami Ksawerego Scharwenki jak również jego brata Filipa, utworzono w roku 1988 w Lübeck organizację pielegnującą pamięć o tych artystach. Założycielka Evelinde Trenkner, pianistka i profesorka uczelni wyższej, promuje praktyczne, muzyczne i organizacyjne cele organizacji. Stąd wychodzą impulsy i inicjatywa które sprawiaja że jest ona znaną na całym świecie. Pierwsza wystawa na temat życia i twórczości Scharwenki mająca miejsce w Bad Saarow, gdzie autor żył od 1910 do 1924 i posiadał dom i działkę, jak również odbywające się tutaj liczne koncerty, znalazły szerokie zainteresowanie i rezonans nie tylko w Brandenburgi.

Naszym zadaniem jest uwolnienie jego dzieł od etykiety epigonów, jego samego od powierzchownych ocen jako artysty salonowego, domowego wirtuoza i nadanie mu rangi i pozycji na jaką zasługuje jako późnoromantyczny komponista. Jest to nie tylko zadanie ale także szansa i wyzwanie, aby na nowo odkryć i utrzymać przy życiu bogactwo i piękno jego muzyki. Jest to muzyczna refleksja o „epoce która nie wróci tak szybko”.

Eberhard Geiger, Luty 2009, eageiger@gmx.de

Fotobiografia w porządku chronologicznym (czasami rok szacowany)
1870_xs_brb_hugo_danz_berlin

1870
zdjęcie
(Hugo Danz)

1870_xs_foto_zeichng_von_hugo_danz

1870
Rysunek wg
zdjęcia
v. H. Danz


1871_xs_beim_militaer

1871
zdjęcie
wojsku
(Hugo Danz)

1875_xs_brb_scharw_gesellsch

1875
zdjęcie
(Stowarzyszenie
Scharwenki)


1876_xs_brb_und_braut_zenaide

1876
zdjęcia
podwójne
z narzeczoną Zenaide
(nieznany)


1879_xs_foto_von_bild_heinrich_schnaebeli_berlin 1879_xs_foto_von_bild_heinrich_schnaebeli_berlin

1879
zdręcia
żona Zenaide und
Ksawer Scharwenka na koniu
autor Heinrich Schnaebeli
(Schnäbeli)
malarz i fotograf
nadworny
Berlin


1880_xs_brb_schaarwaechter_Berlin

1880
zdjęcie
(J.C.Schaarwächter,
Berlin)

1882_xsin_jugendstil_landschaft_akg_berlin

1882
zdjęcie w
młodym-
krajobraz
(AKG Berlin)


1889_xs_standb_max_marcus

1889
fragment zdjęcia
całej postaci
(Max Marcus)

1890_xs_brb_huelsen_und_michalki_berlin

1890
zdjęcie
(Huelsen i Michalki)


1890_xs_brb_huelsen_und_michalki_berlin

ok. 1890
zdjęcie z bratem
(C. Brasch,Berlin)


1892_xs_a_ehrlich

1892
zdjęcie
(A. Ehrlich)

1895_xs_brb_unbekannt

1895
zdjęcie
(nieznany)


1896_xs_brb_bh_mitteilg_nr47

1896
zdjęcie
(sign. MR /B&H)

1897_xs_foto_brb_deep

1897
zdjęcie
(Deep)


1899_xs_brb_xs_unbekannt

1899
zdjęcie
(nieznany)

1899_xs_brb_xs_sign_efa

1899 ca.
zdjęcie
(sign. EPA)


1900_xs_standb_auf_strasse_in_berlin

1900
zdjęcie na ulicy
Berlinie (prywatne)

1900_xs_kopfb_akg_berlin

1900
zdjęcie
(AKG Berlin)


1900_xs_stehend_verm_in_rom

1900
zdjęcie w p.
stojącej
miejsce nieznane
(prywatne)

1901_xs_halbb_paul_gericke

1901
zdjęcie w p.
siedzącej
(Paul Gericke)


1901_xs_brb_akg_berlin

1901
zdjęcie
(AKG Berlin)

1901_xs_ausschn_sitzbild_paul_gericke

1901
fragment zdjęcia
w p. siedzącej
(Paul Gericke)


1902_brb_m_pelzmuetze_widmung_an_laufmann

1902
zdjęcie w futrze
dedykacja dla
Schüler Laufmann


1905_xs_bei_hupfeld_grassimuseum067vii

1905
nagranie na fortepianie repro
Welte, studio Fa. H. Popper, Leipzig
(zdjęcie: Paul Kabisch,
Grassimuseum Leipzig)


1905_xs_standb_unbekannt

1905
zdjęcie w p.
stojącej
(nieznany)

1908_xs_halbb_foto_aus_buch_klaenge_nach_l_scharwenka

1908
zdjęcie w p.
stojącej
książki
X. Scharwenki
"Klänge aus
meinem Leben"
Scharwenka
Fundacja


1908_xs_foto_gemaelde_lucie_s_senator_ornat

1908
zdjęcie obrazu
iornacie-
ornat senator-
skim Lucie
Scharwenki
fragment
(prywatne)

1908_foto_gemaelde_von_luci_scharwenka

1908
zdjęcie obrazu
v. Lucie
Scharwenki
(Fundacja
Scharwenki)


1909_xs_standbild_ausschn_studio_dreben_ny

1909
Fzdjęcie w p.
stojącej
fragment
(Studio Dreben,
NY)

1909_xs_sitzbild_im_frack

1909
zdjęcie w p.
siedzącej
we fraku
(nieznany)


1910_bild_aus_interviev_musik_amerika

1910
zdjęcie w
czasie
wywiadu
z Musikal
America Nr. 11

1911_kur_in_fontana_tarasp_ausschnitt

1911
zdjęcie
Kuraufenthalt
in Fontana-Tarasp
(fragment)


1912_xs_gattin_xenaide_attlantikueberfahrt

1912
zdjęcie z małżonką
Xenaide w
czasie rejsu Atlantyk
(prywatne)

1914_xs_foto_gemaelde_a_werner_scharw_gesellsch

1914
zdjęcie
obrazu
autorstwa
Anton von
Werner
(Fundacja
Scharwenki)


1915_xs_brb_meyers_lexikon

1915
zdjęcie
(sign. AS
/ Meyers
Leksykon)

1915_brb_m_pelz_privat

1915
zdjęcie w
futrze
(prywatne)


1917_ohne_kopfbedeckung

1917
zdjęcie

1920_xs_brb_die_musik_xviijg_h_5_2_1925

1920
zdjęcie
(z Die Musik
Jg. XVII.
H.5.5.1925)


1920 Wedepohl Final Bild

1920
zdjęcie obrazu
v. Theodor Wedepohl
(K.A.Ziems)

1922_xs_standb_im_freien_privat

1922
zdjęcie w p.
stojącej
w parku (prywatne)


1922_xs_Standbild_privat

1922
zdjęcie w p.
stojącej
(prywatne)

1922_xs_jagdausr_in_bad_saarow

1922
zdjęcie w
stroju myśliwskim
(prywatne, wyrestaurowane
przez Uwe Külz)


Życiorys tabelaryczny
1850 Urodzony 6 stycznia w Szamotułach koło Poznania.
Ojciec August Wilhelm (1811-1879) budowniczy.
Matka Apollonia Emilia z domu Golisch, zmarła w 1895 roku.
1858- 1865 Przeprowadzka rodziny do Poznania, uczęszcza do niemieckiego "Gimnasium Wilhelm".
1864 Pierwsze kompozycje i koncerty, z których zachowa się tylko część, później włączona do op. 83 i 86.
1865 Przeprowadzka rodziny do Berlina. Podjęcie studiów z zakresu fortepianu, kompozycji i kontrapunktu w Nowej Akademii Muzycznej pod rektoratem Theodora Kullak, Richarda Würs Heinricha Dorn i Bernharda Scholz. Zawiązanie, trwającej przez całe życie, przyjaźni z Moritzem Moszkowskim, Jean Louis Ricodé i Alfredem Grünfeld.
1869 (ok. Wielkanicy) Debiut jako kompozytor, solista i dyrygent w corocznym koncercie Instytutu Kullaka w Berlińskiej Akademii Wokalnej.
Rozpoczęcie działalności muzyczno – edukacyjnej jako nauczyciel gry fortepianowej w Konserwatorium Kullaka. Jako pierwsze wydano polskie tańce op. 3 w wydawnictwie Breitkopf & Härtel w Lipsku, były one wielkim sukcesem.
(26.11.) W Berlińskiej Akademii Wokalnej odbył się pierwszy wspólny koncert z Berlińską Orkiestrą Symfoniczną pod batutą Richarda Würst.
1870 (12.1.) Pierwszy koncert z orkiestrą w rodzinnym mieście Poznań.
W Weimarze rozpoczęła się, trwająca przez całe życie, przyjaźń z Franciszkiem Lisztem.
1873 Obok jazdy konnej rozwija on pasję łowiecką, zapoczątkowaną dłuższą współpracą z księciem Carolath – Beuthen na Śląsku.
(01.10) Powołanie na roczną służbę w wojsku pruskim.
1874 Pierwsza, dłuższa trasa koncertowa jako pianista, uczyniła go sławnym jako genialnego interpretatora dzieł Chopina.
1875 (14.4.) Premiera dedykowanego Franciszkowi Lisztowi koncertu b-mol, op. 32, w Ramach, prowadzonych przez Juliusza Stern, „Wielkich Koncertów Wokalno – Instrumentalnych“ w salach królewskich na placu Dönhoffplatz w Berlinie.
1876 Zapoczątkowanie trwających całe życie przyjacielskich stosunków z Jochannes Brahms podczas urlopu na wyspie Rugia.
1877 Związek małżeński z jego uczennicą Zenaide Gusseff (1851-1926). Z tego związku urodziło się 5 dzieci z których, niestety jedna córka i jeden syn zmarli w wieku dziecięcym.
1878 Nawiązanie, trwającego przez całe życie, kontaktu z Hansem von Bülow i przyjaźni z Heinrich Grünfeld. Początek współpracy z Augener & Co.sp. w Londynie.
1878- 1886 Intensywna działalność koncertowa w Europie, m.in. w porządku chronologicznym, bez względu na częściowo powtarzające się trasy koncertowe: w Berlinie, Kassel, Norymbergu, Augsburgu, Regensburgu, Bambergu, Würzburgu, Lipsku, Londynie, Poznaniu, Soden, Homburgu, Langenschwalbach, Neustadt aH, Kreuznach, Kissingen, Marienbad, Norderney, Braunschweig, Kolonii, Gdańsku, Aachen, Krefeld, Hall, Szczecinie, Magdeburgu, Brandenburgii, Hanowerze, Wiedniu, Schweidnitz, Görlitz, Lauban, Brieg, Budapeszcie, Magdeburgu, Haga, Amsterdamie, Rotterdamie, Kopenhadze, Stockholmie, Kristiana, Marienlyst, Petersburgu, Moskwie, Helsinkach, Rydze, Karlsruhe.
Przyjacielskie spotkania i współpraca z licznymi osobowościami muzyki, m. in. Eugen d'Albert, Ignaz Brüll, Friedrich Gernsheim, Josef Joachim, Friedrich Kiel, Emma Koch, Erich Mottel, Vianna da Motta, Arthur Nikisch, Philipp Rüfer, Camille Saint- Saens, Pablo de Sarasate, Emile Sauret, Richard Strauss, Peter Tschaikowski, Felix von Weingärtner, Joseph Joachim, Herrmann Wolff und Franz Wüllner.
1879 Zapoczątkowanie koncertów abonamentowych w Berlinie, wspólnie z Gustav Holländer i Heinrich Grünfeldt.
1881 (09.10.) Założył własne konserwatorium w Berlinie, Podstamer Strasse 136/137, wspólnie z bratem Filipem (1847-1917), także kompozytor i pedagog muzyczny. Nadanie przez cesarza Austrii, króla Czech i Węgier, tytułu „Cesarski i królewski wirtuoz kameralny”.
Początek współpracy z firmami Bechstein i Blüthner.
1883/ 1884 (01.12.83) Premiera symfonii op.60 w Kopenhadze pod batutą Ksawerego Scharwenki, (03.03.84) i w Filharmonii Berlińskiej pod dyrekcją Franciszka Wüllner.
1885 Nominacja w Berlinie na Królewskiego Profesora Pruskiego.
1886 Początek, trwającej przez całe życie, przyjaźni z Antonem Rubinstein w Petersburgu.
(30.12) Organizacja i wykonanie Requiem Berlioza w Filharmonii Berlińskiej z udziałem 150 muzyków i 420 śpiewaków, w obecności przyszłego esarza Wilhelma II.
1888 (06.01.) Przeprowadzka Konserwatorium do nowej siedziby na Potsdamerstr.31 a późniejtakże na Potsdamer Str.27 b.
1890 (lipiec / sierpień) Pierwsza podróż do USA na zaproszenie fabryki fortepianu Behr Bros New York i drugi wyjazd w grudniu na trasę koncertową przez kilkamiast Stanów Zjednoczonych.
1891- 1898 Food Punkt USA, październik 1891 otwarcie Konserwatorium Scharwenka of Music
1893 Połączenie konserwatorium Scharwenki w Berlinie ze szkołą fortepianową Karola Klindworth 1830-1916) na Klindworth Scharwenka konserwatorium w Berlinie.
Zakończenie współpracy z producentami fortepianów w USA z Behr Bros i rozpoczęcie współpracy z William Steinway.
1895 Doktorat honoris causa na Uniwersytecie w Nashville (Tennessy).
1896 (04.10). Niemiecka premiera opery " Mataswintha" w Weimarze pod kierunkiem Bernharda Stavenhagen, w obecności całej rodziny Scharwenka.
1899 Przeniesienie konserwatorium w Berlinie na Steglitzerstrasse 19.
1900/ 1901 Nominacja na pełnoprawnego członka Akademii Sztuki w Berlinie wybór na Senatora Akademii Sztuk Pięknych.
1903- 1914 Znaczący założyciel i przewodniczący Stowarzyszenia Edukacji Muzycznej w Niemczech.
1905 Pierwsze własne nagrania solowe i innych kompozycji na elektrycznym fortepianie reprodukcjnym firmy Welte Mignon Feiburg/ Bryzgowijski i Hupfeld. Leipzig, Boelitz Ehrenberg.
1907- 1915 wydawca Instrukcji nauczania muzyki 13 tomów renomowanych autorów, opublikowanych przez w Lipsku, w tym jego własna praca Metodyka gry na fortepianie.
1908 (01.01.) Klindworth Scharwenka Konserwatorium przeprowadza się do nowego budynku na ulicy Genthiner Strasse 11.
1910 Zakup gruntu w Bad Saarow, budowa wielopoziomowej willi w stylu góralskim, mającej służyć jako refugium i miejsce dla muzy, prace budowlane firma „Domy Drewniane Wolgaster“. Ścisła współpraca z Gustawem Mahler, dyrygentem Koncertów Filharmonicznych w Nowym Jorku, w tym przedstawienie m.in. Koncertu Fortepianowego f-moll op. 82 przez i z Ksawerym Scharwenką.
1912- 1913 Trasa koncertowa Ameryce Północnej (USA i Kanada).
1912- 1924 Założyciel i przewodniczący stowarzyszenia Koncertujących Artystów Niemiec e.V.
1914 Założenie wraz z Walterem Petzelt Szkoły Mistrzów Fortepianu w Berlin
1924 (08.12.) Zmarł i został pochowany w Berlinie , na starym cmentarzu św Mateusza w grobie zasłużonych.

Opracowanie Peter Wachalski, luty 2011, wachalski.peter@vdi.de
Scharwenka Logo

D-15526 Bad Saarow
Moorstraße 3
Tel: +49 (0) 33631 599245